Borsada yatırım yapmaya karar verdiğinizde, karşınıza birçok teknik terim ve kavram çıkar. Bu terimleri anlamak, bilinçli yatırım kararları almak için şarttır. Bu rehberde, Borsa İstanbul’da işlem yaparken sıkça karşılaşacağınız temel borsa terimlerini açıklayacağız.
Temel Borsa Kavramları
Hisse Senedi (Paya)
Bir şirketin sermayesinin belirli bir bölümünü temsil eden menkul kıymettir. Hisse senedi sahibi olmak, o şirketin ortağı olmak anlamına gelir. Hisseler, şirketin karından pay alır ve oy hakkı sağlar.
Lot
Borsa İstanbul’da hisse senetleri “lot” adı verilen birimler halinde işlem görür. 1 lot genellikle 1 adet hisse senedine eşittir, ancak bazı hisseler için farklı lot büyüklükleri belirlenebilir.
Alış-Satış Fiyatı
Alış fiyatı (bid), alıcıların bir hisse için ödemeye razı olduğu en yüksek fiyattır. Satış fiyatı (ask), satıcıların talep ettiği en düşük fiyattır. Bu iki fiyat arasındaki farka “spread” denir.
Emir Türleri
Piyasa emri, mevcut piyasa fiyatından anında alım veya satım emridir. Limitli emir ise belirli bir fiyat seviyesinde işlem yapma talimatıdır. Örneğin, “X hissesini 50 TL’den sat” şeklinde bir limit emir verebilirsiniz.
Endeks ve Göstergeler
BIST 100
Borsa İstanbul’da işlem gören en yüksek piyasa değerine ve işlem hacmine sahip 100 şirketin hisse senetlerinden oluşan endekstir. BIST 100, Türkiye borsasının genel performansını gösteren ana göstergedir.
Piyasa Değeri (Market Cap)
Bir şirketin toplam değerini gösteren rakamdır. Hisse senedi fiyatı ile dolaşımdaki toplam hisse sayısının çarpımıyla bulunur. Büyük piyasa değerine sahip şirketler genellikle daha istikrarlı kabul edilir.
F/K Oranı (Fiyat/Kazanç)
Hisse senedinin fiyatının, şirketin hisse başına kazancına bölünmesiyle elde edilen orandır. Düşük F/K oranı, hissenin değerinin altında işlem gördüğünü gösterebilir.
İşlem ve Zaman Kavramları
Seans
Borsa İstanbul’da işlemler belirli saat aralıklarında gerçekleşir. Birinci seans sabah, ikinci seans öğleden sonra yapılır. Seans öncesi ve sonrası saatlerde de sınırlı işlemler olabilir.
Devre Kesici
Borsada aşırı oynaklık olduğunda, piyasanın dengelenmesi için işlemlerin geçici olarak durdurulması mekanizmasıdır. BIST 100’de %5 veya %10 gibi sert düşüşlerde devre kesici devreye girer.
Tavan ve Taban Fiyat
Bir hisse senedinin bir gün içinde ulaşabileceği maksimum (tavan) ve minimum (taban) fiyat seviyesidir. Borsa İstanbul’da genellikle günlük %10 veya %20 bant genişliği uygulanır.
Yatırım Stratejileri ve Analiz
Temel Analiz
Şirketin mali tablolarını, sektör konumunu, rekabet gücünü inceleyerek hissenin gerçek değerini belirleme yöntemidir.
Teknik Analiz
Geçmiş fiyat hareketleri ve işlem hacmi verilerini kullanarak gelecekteki fiyat yönünü tahmin etme yöntemidir. Grafikler, göstergeler ve formasyonlar kullanılır.
Hacim (Volume)
Belirli bir zaman diliminde işlem gören toplam hisse adedidir. Yüksek hacim, o hisseye olan ilginin arttığını gösterir.
Risk ve Getiri Kavramları
- Volatilite: Hisse fiyatının zaman içindeki dalgalanma derecesidir. Yüksek volatilite, yüksek risk anlamına gelir.
- Beta: Bir hissenin piyasaya göre ne kadar riskli olduğunu gösteren ölçüttür. Beta 1’den büyükse, piyasadan daha oynak demektir.
- Temettü: Şirketin karından hissedarlara dağıttığı paydır. Temettü getirisi, yıllık temettü tutarının hisse fiyatına bölünmesiyle bulunur.
- Boğa ve Ayı Piyasası: Boğa piyasası yükseliş trendini, ayı piyasası ise düşüş trendini ifade eder.
Bu temel borsa terimleri, borsada işlem yaparken size yol gösterecektir. Ancak yatırım kararlarınızı almadan önce daha derinlemesine araştırma yapmanız ve gerekirse profesyonel destek almanız önerilir. Borsada başarı, sabır, disiplin ve sürekli öğrenme ile gelir.